In samenwerking met CineDeli organiseert Save the Children exclusieve speciale vertoningen van de film Memory van Vladlena Sandu. Haar film maakt van herinneringen een spiegel voor iedereen die is opgegroeid te midden van geweld. Sandu groeide zelf op in oorlog - "Vandaag vloog er een kogel langs mijn oor," schrijft ze.
We spraken met haar over herinneringen, nare gebeurtenissen en hoe kunst kan helpen de cyclus van geweld te doorbreken die van generatie op generatie wordt doorgegeven.
Je zet je door oorlog geteisterde jeugd om in onvergetelijke cinema. waarom de titel memory?
“Omdat dit mijn herinneringen zijn. Het begrip "werkelijkheid" is een ingewikkelde kwestie: mijn beleving van de werkelijkheid is mijn herinnering. Die is waardevol, omdat ze mijn ervaringen weerspiegelen van het opgroeien tijdens de Russisch-Tsjetsjeense oorlog. Deze geschiedenis is weinig bekend en wordt meestal verteld via Russische propaganda en niet door ooggetuigen. Ik was erbij, dus ik moest mijn herinneringen delen."
Tijdens een vertoning wordt de film een spiegel. Mensen vinden er hun eigen herinneringen in terug.
Hoe wordt de persoonlijke herinnering collectief geheugen?
"Nadat ik de film wereldwijd had vertoond, huilde een vrouw in Duitsland - niet omdat ze een oorlog had meegemaakt, maar omdat het haar deed denken aan haar band met haar grootvader. Het maakt niet uit wat je hebt meegemaakt of uit welk land je komt: tijdens een vertoning wordt de film een spiegel. We kunnen niets anders voelen dan onszelf, dus vinden mensen er hun eigen herinneringen in terug. Zo worden verschillende soorten herinneringen gedeeld. Zojuist vertelden twee meisjes van 14 en 16 uit Kiev hoe zij de oorlog ervaren. Een persoonlijk verhaal kan achteraf collectief worden."
Je bent zo lang geprogrammeerd door geweld en geconditioneerd door het conflict, dus hoe breng je iemand terug naar een normaal, rustig leven?
Wat betekent het om als kind op te groeien in een conflictgebied?
"Als je opgroeit in een conflictgebied, wordt dat je leven. Je weet niet hoe het leven er zonder dat uitziet; je leert gewoon dat dit het echte leven is. Voor mij was het bijna onmogelijk om me voor te stellen dat mensen een rustig leven konden leiden; is dat überhaupt mogelijk?
Je bent zo lang geprogrammeerd door geweld en geconditioneerd door het conflict, dus hoe breng je iemand terug naar een normaal, rustig leven? Je merkt de afstand tussen jezelf en andere mensen; die afstand wordt een grens. Je begrijpt hen niet, en zij begrijpen jou niet. Kinderen die lange tijd in een conflictgebied leven, raken steeds meer vervreemd."
Kinderen schieten direct in de verdediging, omdat ze niet als zwak willen worden gezien. Maar herinneringen, de kindertijd - dat opent een deur. Elk soort verhaal verdient het om gedeeld te worden.
Tegenwoordig groeit 1 op de 5 kinderen op in conflict. Je zoekt een antwoord op de fundamentele vraag: hoe kunnen we de vicieuze cirkel van geweld doorbreken die het leven van zoveel kinderen bepaalt en van generatie op generatie wordt doorgegeven?
"Ik hoop dat we workshops kunnen organiseren en mensen kunnen uitnodigen om de spiegel voor te houden. Toen ik mijn Rainbow Performance over sekshandel uitvoerde, werd ik later uitgenodigd om een workshop over mensenhandel te geven. De vrouwen, die het hadden meegemaakt, hadden het vertrouwen in zichzelf en in een ander soort leven verloren. Ik zei tegen hen: het maakt niet uit waar je vandaan komt of hoe lang je dit al meemaakt, je moet in jezelf geloven. Op dezelfde manier kan ik kinderen helpen, door mijn eigen ervaring te delen over hoe ik dat vertrouwen heb gevonden. Het gaat om helen en laten zien dat het mogelijk is - ik ben daar een voorbeeld van.
Ik wil een wereldwijde beweging op gang brengen om via kunst met kinderen te werken en hen uitnodigen om herinneringen te delen, niet hun trauma's. 'Trauma' is al een beladen woord. Kinderen schieten direct in de verdediging, omdat ze niet als zwak willen worden gezien. Maar herinneringen, de kindertijd - dat opent een deur. Elk soort verhaal verdient het om gedeeld te worden."
Zelfs afgezien van oorlogen, conflicten en ontheemding laat het sporen achter in de geest en het lichaam van het kind. Kun je dieper ingaan op het belang van psychosociale ondersteuning?
"Een kind dat een oorlog heeft meegemaakt, kan niet uit zichzelf veerkrachtig zijn. We kunnen een verschil maken als we zorgvuldig met het kind omgaan. Ik weet hoe moeilijk het is. Het heeft me veel tijd gekost om voor mijn mentale gezondheid te zorgen."
Een kind dat een oorlog heeft meegemaakt, kan niet uit zichzelf veerkrachtig zijn.
We moeten het hebben over de gevolgen: als je er nu niet iets aan doet, wordt het uiteindelijk ieders probleem. Een kind dat geen hulp krijgt, kan opgroeien tot iemand die geweld tegen jou gebruikt.
Wat is de belangrijkste boodschap die je kijkers wil meegeven?
"Intergenerationeel trauma zorgt ervoor dat er weer psychisch zwaar aangeslagen kinderen ontstaan. In mijn film zien we een jong meisje met ballonnen op een strand - alles is kalm en mooi. Maar achter deze beelden zien we ook foto's van kinderen met geweren in hun handen, echte foto's van over de hele wereld. Dat is de cyclus van geweld. Hoe kunnen we die doorbreken? Door middel van dialoog op weg naar vrede - door erover te praten, politici en organisaties die zich met deze kwesties bezighouden uit te nodigen, en dit gesprek op wereldwijde schaal te voeren.
We moeten het hebben over de gevolgen: als je er nu niet iets aan doet, wordt het uiteindelijk ieders probleem. Een kind dat geen hulp krijgt, kan opgroeien tot iemand die geweld tegen jou gebruikt."
Hoe blijf je veerkrachtig en waar kijk je naar uit?
"Als ik vandaag gelukkig kan zijn, is dat genoeg. Dat is de belangrijkste les die we allemaal moeten leren: hoe we op dit moment, vandaag, gelukkig kunnen zijn, niet morgen - want we weten niet wat morgen brengt. Het zijn gekke tijden. Ik blijf veerkrachtig door elke dag te hardlopen, te mediteren en te helen door middel van kunst."
Meisje Justitia reist mee met de vertoning van Memory, juist omdat ze allebei opkomen voor kinderen in oorlog. Kinderen verdienen betere bescherming. Maak kinderen de norm in oorlogsrecht: onderteken het manifest.
PRAKTISCHE INFORMATIE
Een overzicht van de filmvertoningen:
- Maandag 13 juli – Filmhuis Alkmaar -Start film: 18.40 uur (Tickets)
- Zondag 19 juli – De Fabriek Zaandam -Start film: 16.30 uur (Tickets)
- Donderdag 23 juli - Cinecitta Tilburg - Start film: 19.00 (Tickets)
- Dinsdag 28 juli - LantaarnVenster Rotterdam - Start film: 19:00 (Tickets)
- Donderdag 30 juli – EYE Filmmuseum Amsterdam - Start film: 21.00 uur (Tickets)
- Dinsdag 15 september - Lumière Maastricht (meer informatie volgt)
De film Memory is vanaf 16 juli regulier (zonder nagesprekken) in 20+ Nederlandse filmtheaters te zien, meer informatie vind je hier.
Inleiding van de filmvertoning Memory door Save the Children, Harm Haverman.
