Op een woensdagmiddag in juni parkeer ik, verslaggever Julia Kiel, mijn auto bij het azc in Katwijk. Binnen hoor ik al snel gelach en geroep. Kinderen rennen, springen en spelen. Het is een beetje alsof je terug op de basisschool bent. Alleen is dit een plek waar spel een remedie is om even alle zorgen te vergeten. Zorgen die je als kind niet hoort te hebben.
Katwijk is een gezinslocatie: hier wonen met name gezinnen die zijn uitgeprocedeerd. Ze mogen niet blijven, maar vertrekken duurt soms jaren. De kinderen die hier opgroeien, leven in een land dat vertrouwd aanvoelt – ze spreken Nederlands, gaan naar school, hebben vrienden – terwijl ze weten dat hun toekomst hier onzeker is.
Om hun zorgen een plekje te geven worden elke week activiteiten georganiseerd door TeamUp: een programma van Save the Children en War Child programma dat spel- en bewegingsactiviteiten biedt aan kinderen die gevlucht zijn van 6 tot 18 jaar. TeamUp creëert een veilige plek waar stress even plaatsmaakt voor plezier. Tegelijkertijd leren kinderen omgaan met emoties zoals boosheid, angst en verdriet.
10 jaar TeamUp, 120 vrijwilligers
Al 10 jaar bestaat het programma TeamUp en zetten in Nederland ruim 120 vrijwilligers zich wekelijks in azc’s in om kinderen weer kind te kunnen laten zijn. Een van hen is Sarah Bouma. Zij is al acht jaar betrokken bij TeamUp en is aanvoerder van het team op het azc in Katwijk. Samen met drie andere vrijwilligers organiseert zij iedere week TeamUp-sessies voor de kinderen die daar wonen.
Ik heb een meisje in de groep dat al acht jaar meedoet aan TeamUp," vertelt Sarah. "Zij woont en groeit dus al die tijd op in het azc, terwijl ze weet dat ze op een dag terug moet naar het land van herkomst. Dat langdurige leven in onzekerheid zie je terug bij de kinderen.
Volgens Sarah zie je binnen de groep grote verschillen. "Er is een jongen die snel boos wordt en er is een meisje dat vaak moet huilen. Dat weten we van de kinderen en houden we altijd in ons achterhoofd. De emoties die zij laten zien, komen ergens vandaan. Veel van deze kinderen zijn uitgeprocedeerd. Hoe oneerlijk is dat? Ik begrijp heel goed dat je daar boos of verdrietig van wordt. Kinderen krijgen daar meer van mee dan wij soms denken."
Om kinderen zoveel mogelijk veiligheid en houvast te bieden, werkt TeamUp met vaste routines. Denk aan liedjes, gebaren of bewegingen die altijd op hetzelfde moment terugkomen. Sarah legt verder uit:
We willen structuur, herhaling en voorspelbaarheid bieden. TeamUp vindt plaats op een vaste dag, op een vast tijdstip en met vertrouwde gezichten. Ook dragen we altijd herkenbare TeamUp-kleding. Kinderen die van de ene naar de andere opvanglocatie worden verplaatst, herkennen die shirts vaak direct. Dan weten ze: hier is ook TeamUp.
Ik rijd naar huis, maar zij niet
Tijdens mijn bezoek vond ik het soms confronterend om te zien hoeveel spanning er aanwezig is. Niet alleen bij de ouders, maar vooral ook bij de kinderen. In dat ene uur zag ik hoe onzekerheid en stress zich kunnen uiten in gedrag. De TeamUp-vrijwilligers proberen daar zo goed mogelijk mee om te gaan, maar gemakkelijk is dat niet.
Wat mij het meest raakte, was het gebrek aan toekomstperspectief. Deze kinderen wonen hier, gaan naar school, spreken vaak vloeiend Nederlands en bouwen een leven op. Tegelijkertijd weten ze dat hun toekomst in Nederland onzeker is. Sommige kinderen wonen hier al jarenlang. Zij groeien op in een land dat vertrouwd voelt, terwijl ze weten dat ze op ieder moment kunnen worden teruggestuurd.
Juist daarom maakte het zoveel indruk om de inzet van Sarah en haar collega-vrijwilligers van dichtbij te zien. Week in, week uit staan zij klaar voor deze kinderen. Met enorme betrokkenheid, energie en geduld proberen zij hen een plek te bieden waar ze even gewoon kind kunnen zijn. Een plek waar ruimte is voor plezier, ontspanning en aandacht.
Na afloop van de sessie stapte ik weer in mijn auto. Ik reed weg van het azc, terug naar mijn vertrouwde omgeving, naar huis. Onderweg bleef die gedachte hangen. Ik wel, dacht ik. Maar zij niet.
De reportage die Julia maakte voor KRO-NCRV over deze middag is hier terug te zien:
Kind zijn in een AZC: 'Hun toekomst is altijd onzeker'.
