Kinderen die vluchten van Soedan richting Europa worden blootgesteld aan een verwoestende opeenstapeling van geweld, uitbuiting en traumatische ervaringen.
Uit een nieuw rapport van Save the Children blijkt dat het huidige migratiebeleid van de Europese Unie deze risico’s niet alleen in stand houdt, maar vaak zelfs verergert. Door de focus op strenge grensbewaking worden alleenreizende kinderen in de handen van smokkelaars gedreven en onzichtbaar gemaakt voor hulpverlening. De organisatie roept beleidsmakers op het roer om te gooien.
"De EU investeert honderden miljoenen in grensbewaking, zonder te controleren of de rechten van kinderen wel worden gerespecteerd, terwijl ze hier wel juridisch toe verplicht zijn. Ondertussen worden de schendingen van de rechten van deze kinderen steeds ernstiger en vinden op steeds grotere schaal plaats", aldus politiek adviseur Julia Verheul, die het onderzoek leidde.
In het rapport, getiteld Gevaren trotseren, onderzoekt Save the Children de vluchtroutes tussen Soedan en Egypte, Libië en Griekenland en de Westelijke Balkanroute. De bevindingen, gebaseerd op interviews met 66 kinderen, 19 deskundigen en 11 zorgverleners, schetsen een beeld van wat de onderzoekers "cumulatieve schade" noemen: een aaneenschakeling van traumatische gebeurtenissen die de fysieke en mentale gezondheid van kinderen ernstig aantast.
Van oorlog naar uitbuiting
Kinderen die Soedan uitvluchten, zijn in hun land vaak al getuige geweest van extreem geweld. Onderweg wordt de situatie vaak nog gevaarlijker en eenmaal aangekomen in Egypte vormen arrestaties, detentie en deportatie de grootste risico’s, zowel voor volwassenen als kinderen. Door een algemeen gevoel van onveiligheid, een gebrek aan mogelijkheden om in hun levensonderhoud te voorzien en de gebrekkige toegang tot onderwijs en de gezondheidszorg, vertrekken steeds meer Soedanese kinderen naar Libië.
“Mijn vader bracht ons allemaal naar Zamzam [vluchtelingenkampen in Noord-Darfur], omdat het daar veilig was, maar gewapende groepen waren daar op zoek naar kinderen om hen te dwingen tegen het leger te vechten tot ze dood waren. Daarom gaf mijn vader me 100.000 Soedanese ponden en zei hij dat ik naar een willekeurige plek moest vluchten. Ik had geen idee waar ik heen moest. In Al Dabbah sprong ik in een auto en kwam ik erachter dat die naar Egypte reed."
--15-jarige jongen uit Al Fashir (Noord-Darfur)--
Alle kinderen slachtoffer geweld, (seksuele) uitbuiting, afpersing
In Libië hebben alle geïnterviewde kinderen te maken gehad met ernstig geweld, (seksuele) uitbuiting, afpersing en/of detentie. Ze worden vaak maandenlang gevangengehouden in containers, waarbij ze onder controle staan van gewapende groepen en milities. Afpersing van families die in Soedan of Egypte waren achtergebleven en (seksuele) uitbuiting kwamen hierbij vaak voor.
Dwang van mensensmokkelaars en criminalisering
Wie de oversteek overleeft, vindt in Europa ook vaak geen veiligheid. Kinderen die door smokkelaars onder dwang worden ingezet om boten te besturen, worden bij aankomst door de Griekse autoriteiten vervolgd als mensensmokkelaars. Daarnaast worden nieuwkomers vaak opgesloten in faciliteiten die feitelijk neerkomen op detentiecentra, met beperkte toegang tot zorg. Arbeidsuitbuiting en schuldslaverij vormen terugkerende risico’s, zowel onderweg als bij aankomst in Griekenland.
“Kinderen worden vaak gedwongen te werken om smokkelaars terug te betalen of om geld te verdienen voor hun familie. Dit gebeurt niet alleen in Libië of Turkije, maar ook hier in Griekenland.”
--Deskundige in Griekenland--
Gewelddadige pushbacks
Ook op de Balkanroute is geweld aan de orde van de dag; één op de vijf ondervraagde vluchtelingen die te maken kreeg met gewelddadige pushbacks door grenspolitie, was kind. Vaak gaat een pushback gepaard met fysiek geweld en vernedering. Kinderen die via deze route aankomen, lopen extra beschermingsrisico’s vanwege hun eerdere migratie-ervaringen. Velen hebben al lange en moeilijke reizen achter de rug en hun doorreis door de regio vindt vaak in het geheim plaats, waardoor ze afhankelijk zijn van mensensmokkelaars en een groter risico lopen op uitbuiting, afpersing en ontvoering.
Psychologische impact
De bovengenoemde ervaringen leiden tot een opeenstapeling van schade en risico’s, die ernstige en langdurige gevolgen kunnen hebben voor de geestelijke gezondheid van kinderen, aldus verschillende experts die door Save the Children geïnterviewd zijn.
De kinderen lijden onder meer vaak aan posttraumatische stressstoornissen, ervaren een constant gevoel van eenzaamheid en lopen een verhoogd risico op onder andere zelfbeschadiging en geheugen- en concentratieproblemen.
Wanneer basisvoorzieningen, registratie en bescherming buiten bereik zijn, kunnen kinderen proberen hun vlucht voort te zetten. Daardoor lopen ze nog meer risico op schade. Bij gebrek aan tijdige bescherming of mentale zorg kan dit aanzienlijke gevolgen hebben voor hun ontwikkeling op de lange termijn.
Rol van de EU
Save the Children is kritisch op de rol van de Europese Unie. De EU investeert fors in samenwerking met landen zoals Egypte en Tunesië, om migratie tegen te gaan en grenzen te bewaken. Het rapport stelt dat deze eenzijdige focus op veiligheid en het bestrijden van smokkelnetwerken een averechts effect heeft. Omdat veilige en legale routes ontbreken, worden migratiestromen "ondergronds" geduwd.
Kinderen onzichtbaar
Hierdoor worden kinderen onzichtbaar voor autoriteiten en beschermingssystemen, waardoor ze volledig afhankelijk worden van smokkelaars en kwetsbaarder zijn voor mensenhandel en uitbuiting. Het rapport concludeert dat de EU, door prioriteit te geven aan grenscontrole boven kinderbescherming, medeverantwoordelijk is voor de schendingen van kinderrechten langs deze routes.
Oproep
De organisatie roept beleidsmakers op om het roer om te gooien. Er moet geïnvesteerd worden in veilige migratieroutes en de bescherming van kinderen moet een harde voorwaarde worden bij elke vorm van migratiesamenwerking met andere landen.
