"Bescherm burgers, begin bij een kind"

Het oorlogsrecht verplicht strijdende partijen om burgers te beschermen. Op papier. In de praktijk zien we echt wereldwijd een toename van geweld tegen kinderen in oorlogsgebieden. Tessa Terpstra legt uit waarom het begrip 'burger' juridisch tekortschiet voor kinderen. Met de nieuwe campagne Meisje Justitia vraagt Save the Children hier aandacht voor. Op 9 juni wordt Meisje Justitia onthuld tijdens het symposium Children First. Accountability Now., wat eveneens de lancering van de Accountability Hub is.

Waarom organiseert save the children het symposium children first. accountability now.?  

"Op 9 juni organiseren we een symposium om aandacht te vragen voor de specifieke kwetsbaarheden en behoeften van kinderen in oorlog. Den Haag is hiervoor de aangewezen plek: als Internationale Stad van Vrede en Recht herbergt ze het Internationaal Gerechtshof, het Internationaal Strafhof en tientallen juridische en diplomatieke instellingen. Save the Children nestelt zich daartussen, met één heldere ambitie: kinderen de norm maken in het oorlogsrecht." 

Vanuit Den Haag richt deze hub zich specifiek op accountability: het afdwingen van verantwoordelijkheid voor misdaden tegen kinderen in oorlog, via mechanismen die de stad huisvest.

"De Accountability Hub is onderdeel van een wereldwijd netwerk van diplomatieke en beleidscentra van Save the Children, naast vestigingen in New York, Genève en Brussel. Vanuit Den Haag richt deze hub zich specifiek op accountability: het afdwingen van verantwoordelijkheid voor misdaden tegen kinderen in oorlog, via mechanismen die de stad huisvest."

Het oorlogsrecht beschermt 'burgers'. Waarom is dat onvoldoende voor kinderen?  

"Toen het internationale oorlogsrecht werd opgesteld, ging men ervan uit dat een burger een volwassene is en meestal een witte man. De specifieke omstandigheden van kinderen werden daarin onvoldoende meegenomen. Dat heeft concrete gevolgen. Save the Children heeft onderzocht dat een kind zeven keer kwetsbaarder is voor blijvende schade door een bomexplosie dan een volwassene. Dat komt doordat kinderen kleiner zijn, dichterbij de grond – waar de drukgolf van een explosie het hevigst is. Hun botstructuur is brozer. Het hoofd is groter en minder stabiel. Ze ondervinden sneller schade. En omdat ze langer leven, dragen ze die schade ook veel langer met zich mee." 

Dat is waar het wringt: een 'burger' als algemeen begrip beschermt de specifieke kwetsbaarheid van kinderen niet."

Oorlog raakt kinderen structureel harder dan volwassenen. Een bominslag galmt hun hele leven door.

Hoe speelt dit door in moderne oorlogsvoering, bijvoorbeeld bij drones?  

"Drones zijn een treffend voorbeeld van hoe dit in de praktijk uitpakt. De AI en technologie in onbemande drones maken geen onderscheid tussen een volwassene en een kind. Een viertienjarige jongen kan even groot zijn als wat een drone registreert als 'volwassene'. Dat onderscheid wordt niet gemaakt. Het oorlogsrecht dat werd opgesteld met een volwassen lichaam als referentiepunt, biedt geen houvast voor de realiteit van hoe kinderen eruitzien, bewegen, en schade oplopen."

Wat betekent 'accelerated harm'?

"'Accelerated harm' betekent dat kinderen sneller én langer last hebben van schade door oorlog dan volwassenen. Dat geldt op meerdere vlakken tegelijk. Neem voeding. Een kind dat gedurende een bepaalde periode geen adequate voeding krijgt, loopt sneller permanente schade op: de hersenen zijn nog in ontwikkeling, het lichaam groeit, de botten zijn brozer. Die schade werkt het hele leven door. Of neem onderwijs: als kinderen niet naar school kunnen, verliezen ze niet alleen kennis, maar ook routine, sociale steun en perspectief. Dat zijn indirecte effecten die lang doorwerken.

Een ander voorbeeld dat vaak vergeten wordt: een kind dat een been verliest, heeft door zijn groei elke zes maanden een nieuwe prothese nodig. Die gespecialiseerde zorg bestaat vaak niet in gebieden waar oorlog is. Eén incident – een explosie, een aanval – trekt een lange keten van gevolgen met zich mee. Dáárom noemen we het 'accelerated harm'. En precies dáárom zou je bij schade aan kinderen al veel eerder moeten spreken van een oorlogsmisdaad."

Degenen die besluiten nemen over gewapende aanvallen zijn onvoldoende gevoelig voor de bescherming van kinderen als prioriteit. Er wordt te weinig onderzoek gedaan naar langetermijneffecten op kinderen. En andere belangen krijgen voorrang. 

Zou het juridisch zwaarder moeten wegen dat kinderen levenslange schade oplopen?

"Ja, absoluut. De schade aan de mentale en fysieke ontwikkeling van kinderen, en de indirecte effecten van oorlog op de rest van hun leven, zouden veel beter beschermd moeten worden. Het recht erkent dat in theorie wel. Maar in de praktijk wordt het onvoldoende gebruikt, omdat die schade niet als de meest urgente wordt gezien. Een bombardement op een school of een medische kliniek, het onthouden van voedsel, als kinderen daardoor worden getroffen, zou je dat al veel eerder een oorlogsmisdaad moeten noemen."

Waarom lukt het internationaal zo moeilijk om kinderen te beschermen?

"Dat is uiteindelijk een politieke keuze. Degenen die besluiten nemen over gewapende aanvallen zijn onvoldoende gevoelig voor de bescherming van kinderen als prioriteit. Er wordt te weinig onderzoek gedaan naar langetermijneffecten op kinderen. En andere belangen krijgen voorrang." 

We willen dat mensen zich realiseren wat er eigenlijk gaande is als kinderen in oorlogssituaties niet worden beschermd. Dat is in de kern een morele oproep: dit mogen we niet normaal vinden."

"Dat is een cynische constatering, maar het is wat we in de praktijk zien. Daarom vragen we met deze campagne aandacht. We willen dat mensen zich realiseren wat er eigenlijk gaande is als kinderen in oorlogssituaties niet worden beschermd. Dat is in de kern een morele oproep: dit mogen we niet normaal vinden."

Wat moet er veranderen om kinderen écht centraal te stellen?

"Twee dingen. Ten eerste: veel beter en vaker laten zien wat de effecten zijn van oorlog op kinderen, niet alleen de directe, acute schade, maar ook de langetermijngevolgen. Ten tweede: samen onderzoeken welke mogelijkheden het internationale recht biedt om kinderen beter te beschermen, en die mogelijkheden ook daadwerkelijk gebruiken.

Op 9 juni brengen we tijdens het symposium Children First. Accountability Now. ooggetuigenverslagen uit conflictgebieden samen met juridische en politieke expertise, en gaan we met regeringen, onderzoekers en organisaties in gesprek over de vraag: hoe kunnen we kinderen beter beschermen?"

Wat is uw boodschap?

Bescherm burgers, begin bij een kind.

Dit interview maakt deel uit van de campagne Meisje Justitia van Save the Children Nederland, die pleit voor sterkere en specifiekere bescherming van kinderen in het oorlogsrecht. Stap op voor Meisje Justitia en maak met ons kinderen de norm in het oorlogsrecht: savethechildren.nl/recht.