Afghanistan is uit het nieuws, maar de nood is groter dan ooit. Bezuinigingen op hulp raken niet de de facto autoriteiten, maar kinderen en families die deze regering niet hebben gekozen. Een moeder die met haar ondervoede kind naar een kliniek komt, heeft deze regering niet gekozen. Een jongetje dat moet werken omdat er anders geen eten is, heeft deze regering niet gekozen. Een meisje dat naar school wil maar niet mag, heeft deze regering niet gekozen.
Dit vertellen onze collega’s uit Afghanistan met een bedrukt gezicht. We spreken ze op ons kantoor in Den Haag. In gesprek met Sayed Mahmood Pacha Shams, Director of Program Operations, en Shagufa Abdul, Sr Policy Advisor, werpen we licht op de huidige situatie in Afghanistan.
Wat doet Save the Children voor kinderen in Afghanistan?
Al 50 jaar lang werken we in Afghanistan, met name op het gebied van gezondheid en onderwijs. Voor families die 1 à 2 euro per dag verdienen is het niet haalbaar om naar een andere stad te gaan voor een doktersbezoek. Het kost uren om er te komen en ze kunnen het niet betalen. Daarom is het zo belangrijk dat wij de zorg naar hen toe brengen. Daarnaast bieden we bescherming en psychosociale ondersteuning aan kinderen.
Families krijgen met meerdere risico’s tegelijk te maken: conflict, droogte en overstromingen, ondervoeding, armoede, toenemende kinderarbeid en schendingen van meisjesrechten.
Wat is er de afgelopen jaren veranderd en hoe beïnvloedt dat kinderen?
De humanitaire crisis wordt met de dag erger. Families krijgen met meerdere risico’s tegelijk te maken: conflict, droogte en overstromingen, ondervoeding, armoede, toenemende kinderarbeid en schendingen van meisjesrechten. Dit zorgt voor een neerwaartse spiraal. Families kunnen geen maaltijd op tafel zetten en maken zich in de zomer als zorgen over eten in de winter. Armoede leidt tot schadelijke overlevingsstrategieën zoals kindhuwelijken en kinderarbeid. Ze hebben geen andere mogelijkheden om hun levensonderhoud te bekostigen. Tegelijkertijd worden de rechten van meisjes geschonden, dat zorgt voor psychische stress. Meisjes halen expres slechte cijfers, zodat ze blijven zitten en langer op school kunnen blijven. Na groep 8 is naar school gaan voor meisjes in Afghanistan namelijk verboden.
Daarbovenop hebben we door bezuinigingen op meerdere vlakken moeten snijden in: gezondheidsklinieken, salarissen van technisch personeel, WASH (water en hygiëneproducten), levensonderhoudsprogramma’s, kinderbescherming en MHPSS.
Waarom keren er dan toch zo veel terug naar Afghanistan?
Sinds 2023 zijn er bijna 6 miljoen Afghanen teruggekeerd. Uit Pakistan werden ze gedwongen teruggestuurd en uit Iran kwamen ze terug vanwege conflicten. Daarnaast spreekt de Europese Unie over een gedwongen terugkeer van Afghanen, waarmee het non-refoulement principe dreigt te worden geschonden. Dit principe betekent dat niemand mag worden teruggestuurd naar een land waar zij gevaar lopen. Toch gebeurt dit.
Veel van hen zijn kinderen die niet in Afghanistan zijn geboren. Ze spreken de taal niet en kennen het schoolsysteem niet. Ze krijgen te maken met beperkingen in kleding, bewegingsvrijheid en onderwijs. Ontvangende gemeenschappen hadden al te weinig onderdak, overvolle scholen en ziekenhuizen, en te weinig schoon drinkwater.
Voor hen hier in Europa is het een paar budgetten schrappen uit een Excel-sheet. Voor kinderen in Afghanistan is het een hele kliniek die sluit. Er heerst het idee dat het geld in de zakken van de de facto autoriteiten terechtkomt. Dat klopt niet.
Is het niet logischer om te investeren in wederopbouw dan terugkeerhubs, aangezien de huidige situatie nog moeilijk leefbaar is?
Klopt, de terugkeer stort Afghanistan nog dieper in een crisis. Voor hen hier in Europa is het een paar budgetten schrappen uit een Excel-sheet. Voor kinderen in Afghanistan is het een hele kliniek die sluit. Er heerst het idee dat het geld in de zakken van de de facto autoriteiten terechtkomt. Dat klopt niet. De financiering en donaties komen terecht bij mensen in nood. De autoriteiten kunnen met de eer strijken, van “wij hebben een school gebouwd,” maar het geld zelf gaat niet naar hen. We hebben audits, systemen en technieken. We zien elke dag hoe onze hulp de bevolking bereikt.
Het is best triest dat we juist op het moment dat die mensen ons nodig hebben ons terugtrekken. We trekken ons terug, maar wat is dan het standpunt van Europa?
Het is frustrerend. We hebben het over fundamentele waarden en principes waar we voor staan als het gaat om kinderbescherming en onderwijs. En dan steunen we het land niet dat deze mensen uitsluit van basisvoorzieningen. Welk standpunt nemen we dan in de internationale politiek in? Het is best triest dat we juist op het moment dat die mensen ons nodig hebben ons terugtrekken. We trekken ons terug, maar wat is dan het standpunt van Europa? Hoop en dromen worden zo verpletterd, alleen omdat je aan de andere kant van een grens bent geboren. Hier nemen we dit als vanzelfsprekend aan.
Nu jullie hier zijn, wat is jullie oproep aan Nederland en Europa?
- Bouw de hulp niet verder af. Kijk voorbij de regering en de politieke bril.
- Houd Afghanistan op de agenda. Uit het nieuws betekent niet dat de nood kleiner is.
- Ga in dialoog met de de facto autoriteiten zonder politieke erkenning.
- Maak van onderwijs, het recht van ieder kind, een onderwerp.
- Europa heeft een reputatie te verliezen. Juist nu principes worden geschonden, trekt Europa zich terug. Wat is de positie van Europa?
