Deze week is het 'Ken je Kinderrechten! Week'. Save the Children-jongerenambassadeur Marwa Abattouy (19) staat voor de klas op basisscholen met een duidelijke boodschap: kinderen hebben veel meer rechten dan ze denken en ze moeten weten waar ze terechtkunnen. “Het is niet een klein verdrag, het is echt iets groots.”
Marwa, je vindt dat iedereen moet leren over het Kinderrechtenverdrag. Wat betekent het kennen van je kinderrechten voor jou?
Het geeft me veiligheid en houvast. Op het moment dat er iets gebeurt, dan weet ik wat mijn rechten zijn. Dan weet ik waar ik terechtkan, wat ik kan doen. Bij ons op school hadden we bijvoorbeeld geen leerlingenraad, maar je hebt daar recht op. Dus hebben we dat opgericht, zodat we onze eigen mening konden delen. Het geeft ook houvast aan jongeren die in een onveilige situatie zitten en kwetsbaar zijn, omdat ze weten waar ze terechtkunnen.
Ze gokten dat ze rond de tien à vijftien rechten hadden. Daaruit ontstond het idee voor 'Ken je Kinderrechten! Week'.
Toen ik onderzocht hoeveel jongeren hun kinderrechten kennen, viel de uitkomst tegen. Ze gokten dat ze rond de tien à vijftien rechten hadden. Daaruit ontstond het idee voor 'Ken je Kinderrechten! Week'. We vroegen ons af hoe we jongeren kunnen laten weten wat hun rechten zijn: door elk jaar rond de Dag van de Kinderrechten (20 november) gastlessen te geven. We doen het dit jaar voor het eerst.
Neem ons eens mee in een les. Hoe begin je, als je voor een groep tienjarigen staat?
We beginnen met een selectie van kinderrechten die goed bij de leefwereld van de leerlingen past. Deze schrijven we op het bord en vragen we de leerlingen of het recht echt of nep is. Zo zijn kinderen soms verbaasd dat het een recht is om je mening te geven. Dit is artikel 12, recht op inspraak: kinderen mogen hun mening geven over situaties die hen raken, zoals school, opvoeding, jeugdhulp of een scheiding van hun ouders.
Vervolgens kijken we naar organisaties zoals UNICEF en de Kindertelefoon die opkomen voor kinderrechten en plekken waar je terechtkan als je recht wordt geschonden. Daarna vullen de leerlingen hun eigen Ally-kaart in: ze schrijven vier volwassenen op, die hen helpen met opkomen voor hun rechten en hen beschermen. In het laatste onderdeel werken ze aan een eigen actie: er is een probleem, een kinderrecht is in gevaar, een groepje moet daar een eigen actie voor bedenken.
Aan het einde van de les krijgen de kinderen een kinderrechtenblad mee naar huis, om die met hun ouders/verzorgers te bespreken. Zo stopt het gesprek niet op school.
De kinderen verbinden de rechten meteen aan hun eigen leven. Een jongen vertelde dat zijn ouders alle berichten op de telefoons van zijn broer lezen. Mag dat wel?
Welke vraag of opmerking van een kind is je het meest bijgebleven?
Over het algemeen zijn kinderen onder de indruk van hoeveel kinderrechten er zijn. “54 regels?! Zo veel!”
De kinderen verbinden de rechten meteen aan hun eigen leven. Een jongen vertelde dat zijn ouders alle berichten op de telefoons van zijn broer lezen. Hij vroeg zich af of dat wel mag, gezien het recht op privacy (artikel 16). Het gesprek in de klas gaat dus niet alleen over welke rechten je hebt en hoe je deze kunt toepassen op je leven, maar ook over hoe je je rechten kan bewaken en dat iedereen zich eraan houdt.
Vorig jaar riep je in het AD op om kinderrechten in het curriculum van elke school op te nemen. Wat is er sindsdien gebeurd?
Over heel Nederland verspreid geven we aan 200 kinderen gastlessen over kinderrechten: van Eindhoven tot Rotterdam, van Driebergen tot Voorburg. Dit is een pilot, het zou mooi zijn als dit op elke school elk jaar rond 20 november wordt gedaan.
We leren al veel over de politiek en maatschappijleer. Waarom dan niet kinderrechten eraan toevoegen? Het hoeft niet een apart vak te zijn, maar het kan een mooie toevoeging zijn. Ik heb al met een maatschappijdocent gesproken om kinderrechten onderdeel te maken van haar maatschappijlessen.
Daarnaast smaakt deze week naar meer. Over heel Nederland verspreid geven we aan 200 kinderen gastlessen over kinderrechten: van Eindhoven tot Rotterdam, van Driebergen tot Voorburg. Dit is een pilot, het zou mooi zijn als dit op elke school elk jaar rond 20 november wordt gedaan.
Wat kan een ouder thuis aan de keukentafel doen om een kind over zijn rechten te leren?
Het bespreekbaar maken. Ik weet niet hoeveel ouders weten dat er kinderrechten zijn. Als een kind het ook op school leert, dan komt ‘ie er thuis ook mee. Ik vraag me ook af hoeveel volwassenen hun eigen rechten kennen. Zo is het een win-win, dat iedereen meer leert over welke rechten je hebt.
Stel dat je één artikel aan het Kinderrechtenverdrag mag toevoegen. Welk wordt het?
We hebben een recht op privacy, maar niet een recht op digitale veiligheid. Om met de tijd mee te gaan, denk ik dat het goed is om zo’n recht toe te voegen.
Ik vind het van belang dat je weet welke rechten je hebt. Dat je het kan gebruiken. Het geeft ook het gevoel dat je sterker in je schoenen staat.
Is er een kinderrecht dat Nederland volgens jou zelf níét goed naleeft?
Het recht op privacy (artikel 16), als ik kijk naar sociale media, digitalisering en AI. Foto’s die stiekem van je gemaakt kunnen worden en op het internet worden geplaatst. Instagram die je producten verkoopt op basis van je zoekgedrag in Google. AI die je gegevens gebruikt om zichzelf verder te ontwikkelen.
Daarnaast wordt het recht op onderwijs (artikel 28) niet goed nageleefd in het speciaal onderwijs. Er is een lerarentekort, er zijn wachtlijsten en tegelijkertijd steeds meer thuiszitters.
Wat hoop je uiteindelijk te bereiken?
Ik vind het van belang dat je weet welke rechten je hebt. Dat je het kan gebruiken. Het brengt zekerheid. Het geeft ook het gevoel dat je sterker in je schoenen staat. Ook voor jongeren die er echt iets mee willen doen. Ik hoop ook dat iedereen beseft dat het niet een klein verdrag is, het is echt iets groots.