Hulporganisaties de toegang weigeren is één van de meest onderbelichte bedreigingen voor kinderen in conflictgebieden. En het wordt steeds vaker ingezet als wapen door strijdende partijen. Maar met meer dialoog gaan deuren regelmatig toch open, vertelt Kiran Kothari, hoofd humanitaire toegang en civiel-militaire samenwerking bij Save the Children. “Praten werkt, ook met strijdende partijen”, zo blijkt uit recent onderzoek.
Praten met strijdende partijen lijkt de beste manier te zijn om toch toegang te verkrijgen, en dat wordt nog te weinig door regeringen gedaan. Het zijn met name NGO’s die in gesprek gaan met de partijen in een conflict. Humanitaire toegang is een fundamenteel recht onder het internationaal humanitair recht. Kinderen in nood moeten kunnen worden geholpen. Wereldwijd leven meer dan 500 miljoen kinderen in een conflictgebied, dat is twee keer zoveel als in 1990.
Waarom wordt humanitaire toegang bedreigd?
“Om verschillende redenen. Eerst lag de focus op het grote aantal gewapende groeperingen dat die dienst uitmaakte, waardoor het moeilijk was om mensen te bereiken met hulp. Nu maken we een fase door waarin staten onderling gewapende conflicten hebben, waardoor de toegang ook ernstig wordt beperkt.”
Humanitaire toegang voor Save the Children medewerkers in Sudan wordt ontzegd
Wat kan er worden gedaan om humanitaire toegang te verbeteren?
“Praten. Het is noodzakelijk om een dialoog te hebben met de verschillende partijen over humanitaire toegang.
Vergeet daarbij niet dat er meerdere obstakels zijn die de toegang tot kinderen in nood bemoeilijken. Het gaat niet alleen om gewapende groeperingen die hulpverleners tegenhouden, hulporganisaties krijgen ook nog te maken met bureaucratische tegenwerking.
Dan is er nog onveiligheid die voortkomt uit de gevolgen van het conflict. Zo kun je te maken krijgen met onverwachte munitie, landmijnen. Daardoor wordt toegang ook bemoeilijkt. Dat probleem zien we bijvoorbeeld nu in Syrië en vormt één van de grootste uitdagingen voor kinderen om terug te keren naar een normaal leven.”
Is er sprake van een verschuiving in oorlogsvoering met het tegenhouden van hulp?
“Ja, je kunt wel zeggen dat het een fundamentele verschuiving is in moderne oorlogsvoering. De manier waarop oorlog wordt gevoerd is veranderd, maar ook de gevolgen daarvan. Dat vraagt ook van hulporganisaties een andere aanpak.”
Waarom zouden ze in gesprek gaan? De toegang wordt toch met opzet ontzegd?
“Dat is niet altijd zo. Er zijn gewapende groeperingen die misschien humanitaire toegang blokkeren, maar zich daar niet echt bewust van zijn. Of ze hebben geen ideologische motieven. Het is cruciaal om te proberen te begrijpen waar je mee te maken hebt.
De mate van organisatie van deze actoren is echt belangrijk. Is het een staat met een top-down hiërarchische militaire structuur? Of heb je te maken met een niet-statelijke gewapende groep die een beetje ongeorganiseerd is? Of juist heel strak georganiseerd. Dat kan ook.”
Hoe pak je zo’n dialoog aan?
“Met een hele goede voorbereiding. Het belangrijkste is om te begrijpen waar je mee te maken hebt, wat er ook daadwerkelijk ter plaatse gebeurt. En wat is hun beeld van ons? Proberen te begrijpen hoe we ontvangen zouden worden. En zo goed mogelijk begrijpen wat de drijfveer is van het weigeren van humanitaire toegang. Hoe zouden ze iemand van Save the Children met een kindgerichte agenda waarnemen?”
Wat komen jullie veel tegen?
“Je hebt aanvallen op de burgerbevolking als geheel, en dan heb je het opzettelijk aanvallen van bijvoorbeeld medisch personeel; dat zien we in veel conflicten. En dat is behoorlijk verwoestend. We hebben het in Gaza gezien. Het is een manier om de bevolking te intimideren, maar het is ook een manier om dingen stil te leggen. En dat trekt ook veel aandacht.
Het gevaar bestaat ook dat er detenties van hulpverleners zijn. Onze hulpverleners kunnen onder verdenking komen te staan. Dit zijn zaken waar we heel vaak mee te maken hebben."
Maar luisteren mensen als ze in een conflictsituatie zitten?
“Wat we echt uit het onderzoek halen, is dat je meer impact hebt in de hele gemeenschap als je kinderen als uitgangspunt neemt tijdens de gesprekken. Ook strijdende partijen staan er open voor om over de bescherming van kinderen te praten. Met de lokale organisaties waarmee je werkt, de actoren op gemeenschapsniveau en de nationale organisaties; je creëert zo een platform waar iedereen bezig is om de samenleving te beschermen."
Dus wat betekent dit allemaal specifiek voor kinderen?
“Geen toegang tot kinderen betekent geen eten, onderwijs en zorg voor deze kinderen. Kinderen lijden en worden ziek, terwijl even verderop volgeladen vrachtwagens met hulpgoederen stilstaan. Save the Children is het jaar rond bezig om samen met eigen en externe experts naar ingangen te kijken om levensreddende hulp te kunnen leveren aan kinderen in nood, zoals schoon water, voedsel en medische zorg.
Het kind is de kern van de gemeenschap en als het kind niet in staat is om verder te gaan, om onderwijs en zorg te krijgen, dan raakt dat de hele gemeenschap. Dat is de werkelijke impact. Als je de belangen behartigt van kinderen, behartig je de belangen van de samenleving.”
Wat kunnen regeringen en de internationale gemeenschap doen om ervoor te zorgen dat kinderen toegang en hulp krijgen?
“Ik denk dat de overheid zou moeten kijken naar het creëren van ruimtes waar deze gesprekken kunnen plaatsvinden. En er zou meer openheid moeten zijn voor het ondersteunen van humanitaire toegangsinspanningen als geheel, omdat we weten dat toegang zoveel andere dingen mogelijk maakt.
We hebben echt ontdekt dat gewapende groeperingen de rechten van kinderen erkennen en dat dialoog met strijdende partijen werkt. We heropenen scholen na gesprekken en kinderen kunnen weer naar school. Het zou enorm helpen als regeringen bereid zijn om daaraan mee te werken.”
